Ngành Kế toán có lịch sử lâu dài gắn liền với lịch sử của nền văn minh nhân loại và là một trong những nghề có đóng góp quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội loài người.
Trong một quy ước Hammurabi ban bố trong triều đại đầu tiên của Babylonia (2285 2242 B.C.) có quy định rằng việc bán hàng phải được ghi nhận bằng một bản thảo có dấu. Do vậy các giao dịch đều được các bên ghi chép lại.
Ở Mesopotamian có một nghề tương đương với nghề kế toán hiện này là ghi chép bản thảo. Công việc của họ cũng tương tự như một kế toán viên là phải ghi chép lại các giao dịch, và hơn nữa họ còn phải đảm bảo rằng các thoả ước giao dịch phù hợp với yêu cầu về giao dịch thương mại. Đã có hàng trăm người được thuê làm công việc này, và đây được coi là một nghề nghiệp có uy thế.
Kế toán trong thời Ai cập cổ đại cũng phát triển tương tự như tại thung lũng Mesopotamia. Tuy nhiên họ sử dụng giấy cói thay cho đất sét và điều này giúp cho việc ghi chép bản thảo đựơc thực hiện dễ dàng hơn. Hiện nay còn lưu giữ được nhiều bản thảo khổ lớn, dùng riêng cho các kho hàng hoàng cung. Tuy vậy, kế toán Ai cập cổ xưa chỉ dừng lại ở việc ghi chép đơn giản qua hàng nghìn năm tồn tại. Nguyên nhân chính là do tình trạng mù chữ và sự vắng mặt của đồng tiền đúc đã ngăn cản sự phát triển của nó.
Người Hy Lạp đã có đóng góp quan trọng đối với ngành kế toán qua việc sử dụng đồng tiền đúc vào khoảng 600 năm trước công nguyên. Việc đưa đồng tiền đúc vào tiêu dùng đã khởi nguồn cho một cuộc cách mạng của ngành kế toán. Ngành nghề ngân hàng trong xã hội Hy Lạp cổ xưa rất phát triển so với các xã hội trước đó. Các chủ ngân hàng giữ những sổ tài khoản, trao đổi hoặc cho vay, thậm chí thu xếp chuyển tiền mặt thông qua những ngân hàng cộng sự tại các thành phố khác nhau.
Ở xã hội Rome cổ đại có một tục lệ là những người chủ gia đình ghi chép lại các khoản thu chi thường nhật của gia đình vào quyển sổ nhật ký. Việc quản lý chi tiêu gia đình như vậy rất quan trọng vì ở Rome người dân phải định kỳ tường trình về tài sản và công nợ, để theo đó Nhà nước tính thuế và thậm chí xác định quyền công dân.
Người La mã đã xây dựng dự toán ngân sách hàng năm, với nỗ lực tổng hợp hoạt động của các công ty tài chính, hạn chế chi tiêu nhằm đạt được khoản ngân sách dự tính và đánh thuế người dân.
Hàng nghìn năm sau sự sụp đổ của Đế quốc La mã và trước khi tu sĩ Luca Pacioli xuất bản “Summa” được xem là thời kỳ ngưng trệ của kế toán, và thường không được nhắc đến trong lịch sử kế toán. Tuy nhiên, theo sử gia Michael Chatfield, kế toán thời Trung cổ đã đặt nền tảng cho những học thuyết của chủ nghĩa bảo thủ, và đã tạo tiền đề cho sự phát triển thần tốc của kế toán thời Phục hưng.
Bản ghi chép kế toán còn tồn tại lâu nhất cho đến nay bằng tiếng Anh là “Pipe Roll”, hoặc "Great Roll of the Exchequer” ghi chép số tiền thuê mướn, tiền phạt và tiền thuế hàng năm của hoàng tộc Anh từ năm 1130 đến 1830.
“Pipe Roll” là bản ghi chép trên giấy da cuối cùng về một hệ thống "proffer" sử dụng một vật đối chiếu “tally stick” làm bằng gỗ như một cơ sở của việc ghi sổ kế toán. Hai lần mỗi năm, vào Lễ phục sinh và Ngày lễ thánh Mi-sen (29/9), các lãnh chúa được gọi đến kho bạc quốc gia tại Westminster. ở Lễ phục sinh, mỗi lãnh chúa phải nộp một nửa trong tổng mức định giá tài sản hàng năm người đó sở hữu. Sau khi nhận được các khoản đóng góp này, viên thủ quỹ sẽ cắt “tally stick” được chuẩn bị trước coi như một ghi nhận của giao dịch đó.
Được sử dụng thậm chí trước khi bản thảo Pipe Roll ra đời, “tally stick”là một thanh gỗ hẹp, dài chín inch, được cắt với những với các kích cỡ khác nhau tương ứng cho số tiền nhận được. Một mẩu cắt kích cỡ một bàn tay người có định giá 1000 bảng, mẩu cắt rộng bằng một ngón tay cái trị giá 100 bảng; mẩu cắt dày bằng một " hạt ngô hoặc lúa mạch chín " trị giá 1 bảng; và một shilling, chỉ là một vết khía.
Nước Ý thời kỳ Phục hưng : sự ra đời của kế toán kép
Những người Italia cách tân thời kỳ Phục hưng (TK 14 th - 16 th) được cho là cha đẻ của kế toán hiện đại. Họ đã nâng hoạt động mậu dịch và thương mại lên một tầm cao mới qua việc sáng tạo các phương thức xác định lợi nhuận chuẩn xác hơn.
Mặc dầu đã biết đến chữ số Arập từ lâu, vào thời kỳ này, người Italia sử dụng chúng thường xuyên để theo dõi những tài khoản kế toán. Họ giữ lại cho những bản ghi chép hoạt động kinh doanh do thời kỳ này việc sử dụng vốn và tín dụng quy mô lớn ngày một phát triển.
- Kế toán phát triển xuyên lục địa
Vào giữa thế kỷ 19, Nước Anh đang ở vào thời kỳ thịnh vượng với Cách mạng Công nghiệp. Nước Anh dẫn đầu về sản xuất than đá, hàng dệt bông và sắt, và là trung tâm tài chính của thế giới.
Năm 1880 Institute of Chartered Accountants mới được hình thành ở Anh và xứ Wales tập hợp tất cả những người hành nghề kế toán tại các nước đó. Ngoài 587 thành viên ghi danh đầu tiên, sau đó đã bổ sung thêm 606 thành viên là những kế toán viên có kinh nghiệm.
Vào cuối những năm 1800, một số lượng lớn của tư bản Anh chảy sang các ngành công nghiệp phát triển ở Hoa kỳ. Các kế toán viên người Anh và Xcốt-len đã sang Mỹ để kiểm toán các khoản mục đầu tư này, và một số trong bọn họ đã tiếp tục ở lại và hành nghề ở Mỹ.
Thư mục thành phố từ năm 1850 liệt kê 14 kế toán viên đang hành nghề tại New York, bốn ở Philadelphia và một ở Chicago. Đến năm 1886, con số đó la 115 tại New York, 87 ở Philadelphia và 31 ở Chicago. Những nhóm những kế toán viên đã tập hợp lại và phát triển thành hiệp hội kế toán chuyên nghiệp tại khắp các thành phố Mỹ. Năm 1887, hiệp hội kế toán quốc gia đầu tiên ở Mỹ được thành lập là American Association of Public Accountants, tiền thân của American Institute of Certified Public Accountants.
Cuối thế kỷ 19 là thời kỳ phát triển của kinh tế Mỹ song cũng gắn liền với những vụ bê bối tài chính. Sự tập trung tư bản thái quá và đầu cơ cổ phiếu là nguyên nhân gây ra khủng hoảng tài chính giai đoạn 1873-1893.
Sự chuyển giao chế độ từ nhà nước tư bản sang đế quốc một phần là để nắm quyền kiểm soát hoạt động tài khoá và tăng cường ngân sách phục vụ cho các cuộc chiến. Với vỏ bọc chủ nghĩa cộng hòa, đế quốc Anh đã tập trung sức mạnh chính trị và tài chính trong tay hoàng đế. Bước sang những năm 1920, nền kinh tế Mĩ bắt đầu khủng hoảng, giá cả trên thị trường rớt xuống đến 40%. Luồng Tiền mặt bị đình chệ, vốn vay trở nên khan hiếm. Đáp lại, các doanh nghiệp đã thắt chặt quỹ tiền mặt hiền thời của mình. Tại thời điểm đó, người ta không còn lựa chọn nào hơn là phát hành cổ phiếu để thu hút vốn.
Vào những năm 1940, báo cáo ngân sách được đưa vào sử dụng và nhanh chóng trở thanh bộ phận thiết yếu của báo cáo tài chính. Năm 1971, American Institure of Certified Public Accountants bắt đầu yêu cầu nộp báo cáo thu nhập thường niên của các cổ đông. Hiện nay, với hơn 330,000 thành viên, AICPA là hiệp hội kế toán chuyên nghiệp quốc gia hàng đầu cho CPAs ở Hoa kỳ. Trang Web-site của họ đầy những tài liệu hữu ích, kể cả tin tức kế toán Mỹ gần đây nhất.
Vào đầu năm 2005, các nước thành viên trong Liên minh châu Âu (EU), bao gồm cũ và mới thay hệ thống tiêu chuẩn kế toán và kiểm toán riêng của từng nước bằng một chuẩn mực kế toán và kiểm toán chung. Khác biệt trong hệ thống kế toán của từng quốc gia đó cản trở về mặt thương mại toàn cầu, báo cáo tài chính, xây dựng cấu trúc và qui trình về mặt luật pháp giữa các doanh nghiệp ở những quốc gia hoặc khu vực khác nhau. Vì vậy xu hướng của thế giới là hợp nhất để có một chuẩn mực thống nhất trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán toàn cầu.
